Bach for President

Slagwerkers Jaume Santonja en Manuel Martinez wagen zich op 5 maart in AMUZ aan de Goldbergvariaties van J.S. Bach. Een aria met dertig veranderingen, geschreven in 1741 en uitgegroeid tot een standaardwerk voor klavier. Oneindig vaak opgevoerd, geïnterpreteerd, beluisterd. Maar Bach op marimba – mag dat wel?

Voor een slagwerker is het technisch gezien onmogelijk om de Goldbergvariaties alleen te spelen. Een pianist heeft tien vingers, een slagwerker kan maximum vier stokken hanteren. Er zijn dus twee marimba’s nodig. Ieder speelt een halve klavierpartij: Manuel de linkerhand, Jaume de rechter. De uitdaging bestaat erin om de klank te laten samenvloeien tot één instrument. Het is niet onze bedoeling om Bach aan de marimba aan te passen. We hebben geen arrangement gemaakt, we spelen van de originele partituur. Het gaat om de muziek, niet om het instrument. We willen Bach authentiek laten klinken, maar dan op marimba.
We spelen de Goldbergvariaties al bijna tien jaar als percussieduo. Ik denk dat we intussen de helft van de variaties op ons repertoire hebben staan. Elke keer maken we een andere selectie. We zoeken naar een nieuwe, muzikaal interessante combinatie. Een eigen Goldbergsuite. Hedendaagse componisten zijn vaak heel specifiek in hun partituur – ik wil dit instrument, deze stok, die opstelling. Bach daarentegen laat zoveel ruimte in zijn muziek. Je kan selecteren, arrangeren, solo spelen of op meer instrumenten… en het blijft Bach! Hoe doet hij dat toch!? Het gaat ook om het laten rijpen van de muziek. We spelen de variaties nu totaal anders dan in het begin. De muziek zit dieper. Tegenwoordig is dat niet meer zo eenvoudig. De maatschappij gaat razendsnel, en de programmatie gaat mee. Je begint aan een kamermuziekprogramma, repeteert een maand en daarna speel je het nooit meer. Wij spelen de variaties al negen jaar, en we blijven het doen.

bartok_-_sonata_for_two_pianos_and_percussionEn toch zullen er luisteraars zijn die vinden dat het eigenlijk niet hoort, als slagwerker met de Goldbergvariaties aan de haal gaan.
Er zijn zelfs muzikanten die dat vinden! Goed dat je Bach op marimba probeert te spelen, maar eigenlijk is het nonsens. Waarom? Het is fantàstische muziek! En dit is toevallig ons instrument.
Hoe vaker mensen dat zeggen, hoe méér Bach we gaan spelen! Het punt is dat het echt uitdagend is om zijn muziek goed te laten klinken – op welk instrument dan ook. Glenn Gould speelt de Goldbergvariaties op een heel eigen manier – maar op piano, dus dan mag het?
Als je je als percussionist alleen toelegt op het repertoire dat specifiek voor je instrument geschreven is, dan ben je heel beperkt. Dan hou je je vooral bezig met techniek, ritmiek, timing. Bach leert je zoveel meer! Lijnen maken, harmonieën spelen, zingen.

Kan je een goeie klassieke muzikant worden zònder Bach?
Alles kan. Maar een écht goeie muzikant zonder Bach, daar twijfel ik aan. Je kunt misschien een percussionist zijn zonder hem te kennen. Maar als muzikant mis je iets. Die liefde is natuurlijk ook meegegeven door onze leraars. We zijn vroeg begonnen met het studeren van zijn stukken. Eerst als technische oefening, daarna omwille van zijn expressiviteit. Bach verenigt beide. Het leven van een percussionist is eigenlijk niet compleet zonder kamermuziek. Dat geldt in feite voor iedereen. Als we een tijd geen marimba hebben gespeeld, dan missen we dat. Musiceren in een symfonisch orkest is bijzonder specifiek. Je wil jezelf muzikaal breder uitdagen. Elk groot orkest heeft zijn eigen ensembles. Dat is je exploratieruimte. Je hebt een ander perspectief nodig dan enkel het orkestleven – door kamermuziek, of door bijvoorbeeld een ander instrument te leren spelen, word je completer.

De Goldbergvariaties op marimba spelen, maar vervolgens toch twee pianisten engageren voor de tweede helft van het concert – dat is durven.
Inderdaad, maar we wilden het héél graag! Bartóks Sonate voor twee piano’s en slagwerk is een fantastisch stuk. Het is meestal onmogelijk om twee vleugels te vragen in een kamermuzieksetting, maar in AMUZ kan het.
Bartók schreef zijn Sonate in 1937. Het was op dat moment heel uitdagend voor de percussionisten. Eigenlijk waren de slagwerkinstrumenten ten tijde van Bartók nog niet helemaal in staat om zijn stuk te spelen. De evolutie van de percussie begon pas in de tweede helft van de twintigste eeuw – het is de laatste instrumentengroep van het symfonisch orkest die is geëvolueerd.
Bartók schreef zijn sonate in nauw overleg met een percussionist: ‘kan ik dit doen?’ ‘wat is mogelijk, wat niet?’ Vooraan in zijn partituur schreef hij: het werk is bedoeld voor twee slagwerkers, maar als het te moeilijk is, kan je een derde inroepen. Het is nog steeds niet gemakkelijk nu, maar wel haalbaar. Het is vooral erg druk: we lopen de hele tijd heen en weer, geven elkaar instrumenten aan, moeten goed onthouden wat we waar wegleggen. Ook voor de pianisten is het uitdagend. Hun spel moet zo blenden dat ze klinken als één piano – als één orkest eigenlijk, want het is een symfonisch werk. Het is spannend om het met z’n vieren, zonder dirigent, perfect samen te krijgen.

Twee vleugels en een arsenaal aan slagwerk – hoe organiseer je dat op het podium?
Bartók heeft in zijn partituur een setting voorgeschreven. De twee pianisten plaatst hij vooraan op het podium, links en rechts, met hun rug naar de zaal. Daarachter, tussen de vleugels in, zet hij de percussionisten met hun gezicht naar het publiek. Die opstelling is voor de pianisten natuurlijk niet zo fijn. In Valencia hebben we het ooit anders gespeeld, met de twee vleugels achteraan op het podium, met hun gezichten naar elkaar, en daarvoor het slagwerk. Maar dan is het weer moeilijk om onderling contact te maken. En daarbij hebben we ook nog twee marimba’s nodig voor Bach. We gaan experimenteren met de ideale opstelling in de ruimte. Dat wordt dus een verrassing. KH

Zo 05.03.2017 — 15:00
AMUZ, Antwerpen
Jaume Santonja slagwerk
Manuel Martinez slagwerk
Mathias Coppens piano
Andrew Wise piano
Bach Goldbergvariaties (selectie)
Bartók Sonate voor 2 piano’s en slagwerk
Tickets €16
infotickets

Categorieën:Interview

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s