40 jaar Emerson String Quartet

‘Ga niet waar de weg je leidt, maar ga waar geen pad is en laat je eigen spoor achter.’ – R.W. Emerson

Al 40 jaar volgt het Emerson String Quartet een eigenzinnig en succesvol pad. Ze laten zich daarbij inspireren door de Amerikaanse dichter en filosoof Ralph Waldo Emerson. Eind 1976 zetten twee van de huidige leden, violisten Eugene Drucker en Philip Setzer, samen met twee medestudenten de stap naar een professioneel ensemble. De zoektocht naar een naam leidde hen al snel in de richting van de negentiende-eeuwse filosoof R.W. Emerson, die ze beschouwden als een positieve, progressieve kracht bij de ontwikkeling van de Amerikaanse cultuur. Een ambitie die het jonge strijkkwartet zelf ook had.

rfp1827_1500x560_10

Vooruitstrevend of voorbijgestreefd
Na 40 jaar behoort het Emerson String Quartet nog steeds tot de top van de kamermuziekensembles. Ze waren een van de eerste strijkkwartetten waarbij de twee violisten afwisselend eerste en tweede viool speelden. Beide violisten zagen de kans om nu eens uit te blinken, dan weer op te gaan in het geheel als middenstem. Daarmee doorbrak het Emerson Quartet de traditie om de eerste violist van een strijkkwartet als ‘leider’ te beschouwen. Iedereen is leider, steeds gaan ze samen op zoek naar de beste overeenkomst. Dit betekent niet dat er veel gezegd moet worden tijdens de repetities. Vele zaken blijven onbesproken, de belangrijkste taak tijdens het repeteren is luisteren naar elkaar.

Vanaf 2002 besloot het kwartet de meeste concerten rechtopstaand te spelen, de cellist zit daarbij op een verhoogd platform. Altviolist Lawrence Dutton grapte hierover: ‘We zaten de eerste 25 jaar van onze carrière, de volgende 25 jaar spelen we rechtopstaand en de laatste 25 jaar liggen we neer.’ Inspiratie voor deze ingrijpende verandering vond het viertal bij solisten. Door recht te staan tijdens het spelen, kunnen ze hun benen verplaatsen om zo een betere balans en projectie te krijgen. Voor het Emerson Quartet voelde het meteen aan als een bevrijding.

Terwijl de klassieke muziektraditie opleeft in hun repertoire, heeft het kwartet ook oog voor de toekomst. ‘Het is zeer belangrijk om het artistieke levendig te houden door ook hedendaagse werken te spelen. Dat is zeker iets wat het kwartet doorheen de jaren heeft gedaan. We moeten het nieuwe naast het traditionele plaatsen’, aldus cellist Paul Watkins. Door samen te werken met hedendaagse componisten en bij te leren over het creatieproces, kijken ze vaak met andere ogen naar werken van Mozart of Beethoven.

Loterij
Hoe het komt dat net zij zoveel succes kennen, wijten ze deels aan geluk. Strijkkwartetten wisselen voortdurend van leden, de samenstelling van het Emerson String Quartet bleef echter 34 jaar lang ongewijzigd. Zo kregen ze de tijd om hun eigen klank en ideeën volledig te ontwikkelen. Dit terwijl je bij het oprichten nooit kan voorspellen hoe mensen zullen veranderen in de loop der jaren. Toen cellist David Finckel opstapte, zagen ze een uiterst bekwame vervanger in Paul Watkins. Deze was meteen enthousiast en was zelfs bereid te verhuizen voor de gelegenheid. Het leek te mooi om waar te zijn.

Een 40 jaar durende, succesvolle carrière kan je uiteraard niet alleen toeschrijven aan geluk. Dat ze vanaf het begin gelijkgestemd zijn en nog steeds dezelfde muzikale visie delen is van groot belang geweest. Tijdens de vele repetities nemen ze elkaar ook niet altijd even serieus, want 40 jaar zonder humor overleeft niemand. ‘Als we het vijf jaar lang volhielden, maakten we volgens Peter Mennin (voormalig president van de Juilliard School) kans om het te maken’, vertelde Philip Setzer. En zo geschiedde. In 1981, 5 jaar na de oprichting van het Emerson String Quartet, brak het viertal door. Dit gebeurde tijdens een concert ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Bela Bartók, waarop al diens strijkkwartetten werden uitgevoerd. Het Emerson String Quartet was gelanceerd voor een veelbelovende carrière.

Frisse wind
Na 34 jaar, een langere relatie dan menig huwelijk, besloot cellist David Finckel zich terug te trekken uit de groep. Hij zou voortaan zijn focus verleggen naar nieuwe projecten, eindelijk de tijd hebben om repertoire in te studeren dat hij al jaren wilde spelen. Zijn beslissing leidde tot een reeks zeer belangrijke discussies over wat het Emerson String Quartet reeds bereikt had en hoe ze de toekomst zagen. David Finckel: ‘Dit proces veranderde de denkwijze van het kwartet. In plaats van ons bestaan als ensemble te willen definiëren, kwam een denkwijze met geweldige toekomstmogelijkheden.’ Met de komst van de getalenteerde cellist en dirigent Paul Watkins werd 2013 een keerpunt in het bestaan van het strijkkwartet. Voor het eerst zagen ze een toekomst voor het Emerson String Quartet die verder zou reiken dan de deelname van de individuen uit de eerste generatie.

Paul Watkins is zeer blij deel uit te maken van het wereldbefaamde Emerson String Quartet. Zoals hij een verrijking voor het Emerson Quartet is, benadrukt hij dat het Emerson Quartet dat ook voor hem is. ‘Het voelt aan alsof ik heel hard aan het rennen ben, maar toch op dezelfde plaats blijf, bij het kwartet. Ik heb me er steeds thuis gevoeld, al vanaf het eerste moment dat we samen speelden in Eugene’s appartement. Dat is altijd een constante gebleven’, zegt Paul Watkins. Een nieuwe cellist betekent ook een heel nieuwe ‘Emerson-klank’. Waar David Finckel in het kwartet naar de klank van tenor neigde, kleurt de jongere Paul Watkins het ensemble met een diepere basklank. Een fundering van waaruit de klank verder opgebouwd kan worden.

Adele achterna
Niet enkel popzangeres Adele heeft een indrukwekkend aantal Grammy Awards op haar kast staan. Met de negen Grammy’s die het Emerson String Quartet tot nu toe op zijn naam schreef, evenaren ze de populaire popzangeres bijna, weliswaar niet in hetzelfde genre. Gedurende de ruim drie decennia die ze op het podium staan, speelde het kwartet een ongeëvenaarde lijst van verwezenlijkingen bij elkaar. Naast hun negen Grammy’s (waaronder twee voor Best Classical Album) en meer dan dertig kritisch geprezen cd-opnames sleepten ze ook drie Gramophone Awards, de Avery Fisher Prize en de titel van ‘Ensemble of the Year’, uitgereikt door Musical America, in de wacht. Om nog maar te zwijgen over de talrijke samenwerkingen met vele van ’s werelds meest vooraanstaande musici. Als kers op de taart ontving het Emerson Quartet in 2015 de Richard J. Bogomolny National Service Award, de hoogste eer die een kamerensemble te beurt kan vallen in Amerika.

Wereldwijd te gast
Voor hun concerten blijven ze niet binnen New York, de thuisbasis van het Emerson String Quartet. Ze trokken meermaals op tournee in Europa en bezochten daarbij onder meer Oostenrijk, Italië, Duitsland, Zwitserland, België, Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk (waar ze een galaconcert gaven in de Wigmore Hall voor hun veertigjarige bestaan). Verder waren ze recent te gast op de podia van de BBC Proms en van diverse festivals waaronder Tanglewood, Aspen en Mostly Mozart.

Ook dit seizoen zitten de heren niet stil. Zo zal de legendarische pianist Maurizio Pollini zich in mei 2017 bij het kwartet voegen voor het pianokwintet van Brahms in de Carnegie Hall. Ter gelegenheid van hun veertigste verjaardag gaf Universal Music Group de volledige Deutsche Grammophondiscografie opnieuw uit in een stijlvolle box met 52 cd’s. De meest recente van deze cd’s is een samenwerking met sopraan Renée Fleming met muziek van Berg, Wellesz en Zeisl. De opname vond plaats in de Walt Disney Concert Hall in Los Angeles.

Mentor
Naast het geven van concerten neemt het Emerson Quartet ook de rol van mentor op zich. De tijd waarin ze zelf onder de vleugels werden genomen door gerenommeerde strijkkwartetten als het Guarneri String Quartet en het Juilliard String Quartet, waarin ze werden geprezen als het ‘jonge’ Emerson Quartet is immers voorbij. De leerling werd leraar. Tot nu toe hebben ze, niet zonder succes, vele beloftevolle strijkkwartetten gecoacht. Denk maar aan Pacifica, Artemis, Ying en St. Lawrence.

Er zouden plannen bestaan om een Emerson Quartet Institute op te starten. Een tweejarige opleiding waarbij muzikanten ondergedompeld worden in de wereld van het strijkkwartet. Zo wil de groep de toekomst verzekeren. Ze zijn ervan overtuigd dat meer en meer getalenteerde muzikanten bereid zijn de uitdaging en opoffering die een strijkkwartet met zich meebrengt aan te gaan. SVE

Zo 12.03.2017 — 20:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Emerson String Quartet strijkkwartet
Mozart Strijkkwartet nr. 15
Debussy Strijkkwartet
Beethoven Strijkkwartet nr. 15
Tickets vanaf €30
infotickets

Categorieën:Portret

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s