Ivan de Verschrikkelijke

ivanWaarom Eisenstein en Prokofjev hun fenomenale filmtrilogie over Ivan de Verschrikkelijke voortijdig moesten afbreken? U ontdekt het in deze nieuwe concertvoorstelling van Prokofjevs majesteitelijke partituur. Acteurs Jan Decleir en Stefaan Degand brengen met groot inlevingsvermogen een hedendaagse herlezing van dit bewogen verhaal. Samen met groot symfonisch orkest, vocale solisten en koor onder leiding van Martyn Brabbins ontvouwen ze een universele vertelling over grote emoties en historische gebeurtenissen die een impact hebben gehad op de levens van miljoenen mensen. Bekeken door ogen en beluisterd door oren van nu, vertelt deze nieuwe versie van Ivan de Verschrikkelijke ook iets over de wereld van vandaag.

Ivan de Verschrikkelijke wekt afkeer in onze taal en wereld; zoveel doffe klinkers in één naam, daar moet wel iets mis mee zijn. Maar hoe in Rusland over hun eerste orthodoxe monarch (hij regeerde van 1547 tot 1584) werd en wordt gedacht, hangt er maar van af. Historici noemen Ivan een van de wreedste heersers uit de geschiedenis. Hij liet echte of vermeende vijanden roosteren of langzaam verdrinken, liet bij de legendarisch geworden Slachting van Novgorod – godbetert de stad van de nationale held Alexander Nevski – burgers en edelen bij duizenden tegelijk terechtstellen. Hij had – enigszins in de stijl van zijn Engelse tijdgenoot Henry VIII – een zestal echtgenotes, die weliswaar door vergiftiging, niet door verbranding of onthoofding stierven.

Nochtans zien we in de Russische folklore een heel ander beeld van Ivan: intelligent en vroom, een groot diplomaat en advocaat van de kunsten, die inderdaad af en toe door een woedeaanval werd getroffen – zo vermoordde hij eens zijn oudste zoon en troonopvolger. Maar ach: het leven van de tsaar is nu eenmaal stresserend. Die populariteit verklaart ook het hoge aanzien van Ivan de Verschrikkelijke in de Sovjetcultuur: hij brak de macht van de bojaren – de feodale adel – en van hun rijkenparlement, de doema , overigens later door Peter de Grote helemaal afgeschaft.

Reden genoeg dus voor cineast Sergej Eisenstein en componist Sergej Prokofjev om in volle Stalin-periode een filmtrilogie over Ivan de Verschrikkelijke te maken. Geen van beiden waren vies van wat propagandakunst: Prokofjev had al de opera Semjon Kotko geschreven, Eisenstein al het weliswaar geniale pamflet Pantserkruiser Potemkin gedraaid. Hun samenwerking, begin jaren ’40, voor een film over Alexander Nevski, had hen beiden zo geïnspireerd, dat ze voor Ivan de Verschrikkelijke hun artistieke arbeid ongewoon sterk verstrengelden: voor de ene helft zou de muziek de beelden volgen, en voor de andere de beelden de muziek. Slechts twee delen van het drieluik werden voltooid: dat over de opmars en consolidatie van Ivans macht bij zijn kroning als eerste tsaar, en dat over zijn wrede strijd tegen de bojaren (dat bij de Sovjetautoriteiten overigens niet in onverdeeld goede aarde viel). Met de dood van Eisenstein in 1948 verdween Prokofjevs interesse voor de partituurExtra cursus (i.s.m. DavidsfondsAcademie)
Prokofjev, Eisenstein en Tsaar IvanBij aanvang van de Tweede Wereldoorlog wilde Jozef Stalin een film die het beeld van de legendarische Ivan de Verschrikkelijke zou bijstellen. Filmmaker Sergej Eisenstein kreeg de opdracht om het brute geweld en dwangregime van de eerste Russische tsaar goed te praten. Eisenstein sloeg de handen in elkaar met Prokofjev, maar ze hadden echter een andere visie dan hun opdrachtgever. Maak uitvoerig kennis met alle hoofdrolspelers uit het verhaal: tsaar Ivan, Stalin, Eisenstein en natuurlijk ook Prokofjev. Zo bent u helemaal voorbereid op deze bijzondere uitvoering van Prokofjevs magistrale partituur.

Toch werden er, zoals vaak gebeurde, van de filmmuziek twee concertversies gemaakt, beide in 1961: een oratorium voor solisten, koor en orkest door Levon Atovmyan (die Prokofjevs assistent was), en de versie die we in de Koningin Elisabethzaal horen: opnieuw een oratorium voor recitant, solisten, koor en orkest van Abram Stasevitsj (die voor Eisenstein de soundtrack had gedirigeerd). Die versie werd door theatergezelschap Het Banket omgewerkt tot een intrigerende totaalvoorstelling, die iets vertelt over de maakbaarheid van de geschiedenis, over de impact van grote gebeurtenissen op individuele levens en over wat er gebeurt als kunst én werkelijkheid in elkaar overlopen. RT/TJ

Extra cursus (i.s.m. DavidsfondsAcademie)

Prokofjev, Eisenstein en Tsaar IvanBij aanvang van de Tweede Wereldoorlog wilde Jozef Stalin een film die het beeld van de legendarische Ivan de Verschrikkelijke zou bijstellen. Filmmaker Sergej Eisenstein kreeg de opdracht om het brute geweld en dwangregime van de eerste Russische tsaar goed te praten. Eisenstein sloeg de handen in elkaar met Prokofjev, maar ze hadden echter een andere visie dan hun opdrachtgever. Maak uitvoerig kennis met alle hoofdrolspelers uit het verhaal: tsaar Ivan, Stalin, Eisenstein en natuurlijk ook Prokofjev. Zo bent u helemaal voorbereid op deze bijzondere uitvoering van Prokofjevs magistrale partituur.

Vr 03.02.2017 — 15:00
Meer info op http://www.defilharmonie.be/davidsfonds

Wo 01.02. 2017 — 20:00
Cultuurcentrum Hasselt, Hasselt
Vr 03.02.2017 — 20:00
Koningin Elisabethzaal, Antwerpen
Za 04.02.2017 — 20:00
Concertgebouw, Brugge
Zo 05.02.2017 — 19:00
Paleis voor Schone Kunsten, Brussel
Martyn Brabbins dirigent
Christianne Stotijn mezzosopraan
Jan Decleir spel
Stefaan Degand spel
Choeur de Chambre de Namur
Octopus Symfonisch Koor
Brechtje Louwaard & Tristan Versteven tekst
Ysbrant doek
i.s.m. Het Banket
Prokofjev Ivan de Verschrikkelijke
Tickets vanaf €30
infotickets

 

Categorieën:Verdieping

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s